İnsan her ne yaparsa yapsın, öyle veya böyle, az ya da çok, bazen yaptıklarından dolayı, bazen de yapmadıklarından veya yapamadıklarından dolayı bu dünyadan nedamet (pişmanlık) ile ayrılacaktır. Kalabalıkta yolun sağından yürüsek solu tenha görünür, soldan yürüsek sağı sığ görünür. İnsan genellikle tercih edip elde ettiklerini küçümseme, öteki seçenekleri ve elde edemediklerini yüceltme eğilimindedir. Bu küçümseme ve yüceltmelerin en temeldeki olası sebebi şu olabilir: Elde edilenler belli bir ölçüde gizemini, büyüsünü yitirir, elde edilemeyenler ise hâlâ içinde bir parça sır barındırır, sır aynı zamanda cazibe üretir, insanı ardında sürükleyen ise genellikle peşinde koştuğu şeyden çok onu peşinden koşmaya iten bu cazibedir. Kavuşmak büyü yitimidir, kapılar açılır, sırlar aşikâr olur, yol biter ve büyük hikâye nihayete erer. Kavuşma umudu ise tüm meşakkatlere rağmen yolda yürümeye devam etmektir, kapılar zorlanır ancak
kapılar ardındaki sırlar korunur, sırlar korununca umut harlanır, kavuşma umudu ise yaşam serüvenini yeni hikayelerle devam ettirir. Bu sebeplehikâyeler devam etmeli deniliyorsa Kerem Aslı’ ya, Ferhat Şirin’ e, Mecnun Leyla’ ya asla kavuşmamalıdır, en azından bu dünyada.Sözün burasında kadim sual tekrar gündeme gelir: Varmak mı daha üstündür yoksa yolda olmak mı?
Varmak, bir şeyi neticelendirmektir.Neticelenen şeyin dosyası zihinden düşer, mazruf zarfa girer ve zarf mühürlenir. Mühürlenen şey ise evvela hatıralara dönüşür, bir müddet sonra da hafızalardan silinmeye başlar. Neticelenen unutulur, unutulan değerini yitirir.Değerini korumak yarım kalmaktır, yarım kalmak yolda olmaktır. Varmak, varış noktasını dondurmak ve o anda kalmak, yolda olmaksa yürümeye devam etmektir. Bir tam ile varmaktansa üç yarım ile devam etmek tamdan daha fazla yol aşmak.Yani daha fazla yaşamaktır. Yıl hesabından bağımsız, daha fazla yaşamak daha az pişman olmaktır. Bu nedenle yolda olmak varmaktan üstündür.
İnsan onuruna yakışan hür iradesiyle tercihte bulunmaktır. Her tercih en nihayetinde bir vazgeçiştir. Doğru ve isabetli tercihler konusuna gelince, tercih ettiklerimizin mi daha iyi yoksa vazgeçtiklerimizin mi daha doğru olduğuna dair görüşlerimiz ekseriyetle zan boyutundadır.Zira seçenekleri, yol boyunca yaşanacakları başından sonuna kadar kim bilebilir?Hangi tercih daha iyi ve doğrudur, hangi insan kesin konuşabilir, tüm seçenekleri aynı anda yaşama, yani aynı anda kıyaslama imkânı olmayan insan için seçeneklerden birini yüceltmek ne kadar doğrudur? Biz her yeni durumu kendi vaktinin şartlarına göre değil, mevcut şartlarımıza göre değerlendiririz. Kendi vaktinde en doğru kararı verdiğimizi düşünürüz, şayet daha doğrusuna ikna olsaydık ve şartlar bu seçimi mümkün kılsaydı muhtemelen öteki seçeneği tercih ederdik.
İnsan her dem yeniden doğar, bugünün doğrularına dünün bizi, bugünkü bize de dünün doğruları ekseriyetle mütenasip düşmez. Her insanın hakikati görecelidir, hâl böyleyken doğruların ve tercihlerin göreceliği bizce çok daha açıktır. Görece olan hangi şey mutlakmış gibi değerlendirilebilir, kim nedamete dair reçete dağıtabilir?Mesela bu konuda tecrübeye koşulsuz güvenebilir miyiz?
İnsan hem fiziksel, hem zihinsel hem de duygusal olarak yaşlanır/zayıflar. Duygular yıprandıkça veya yaşlandıkça sağduyu yitimine uğrar, itidalden uzaklaşır, güvenilirliği sarsılır. Duyguları toplum tarafından yıpratılmış, çokça hırpalanmış bir bilginin veya ölümün gölgesi üzerine düşmüş bir pirifâninin duygusal reflekslerine, keşkelerine yeterince güvenemeyiz.Öyle değil de böyle yapsaydınız demelerine edep gereği kulak veririz ancak mutlak doğrular gözüyle bakamayız.
Bazen doğrular dahi zamandan ve mekândan nasibini alır ve değişime uğrar. Dünün doğrusu bugün için hatalı olabilir, bugünün doğrusu da yarın kusurlu kabul edilebilir. Yani doğrular dahi göreceli olabilir. Hâl böyleyken bütünü görmeksizin parçaya bakıp pişmanlık duygusuna fazlaca kapılmak hatalı bir tercih olabilir.
İnsan aldığı kararlardan çok almadığı/alamadığı kararlardan dolayı nedamet duyar, bazı yapıp etmelerinden dolayı bir pişman oluyorsa, yapmadıklarından dolayı on pişman olur. İnsan bir konuda etraflıca düşünüp, karar alıp sonuçları itibariyle kararını hatalı bulabilir.Bu durum onda belli bir pişmanlık duygusuna da sebep olabilir; ancak her şeye rağmen kendi adına karar almış olmanın ve kendi kararlarıyla yaşamaya cür’et etmiş olmanın öz saygısını da hisseder. Erich From “Yaşanmamış yaşamlar dünyasındayız… Bu dünyada büyük bir çoğunluğumuz yaşamadan ölüyor.” der. Her birimiz az ya da çok kendi içimizde yaşanmamış bir hayat taşırız: Böyle değil şöyle olmalıydı, hayatımı ne için tükettim.Başkalarının hayallerini, beklentilerini,
saplantılarını gerçekleştirmek zorunda mıydım?Toplum tarafından onaylanan uslu çocuk rolü niçin bu kadar uzun sürdü, bak artık çocuk değil bir yetişkinim ve niçin hâlâ uslu çocuk rolüne devam ediyorum.Şairin dediği gibi “Savaş bitmiş, ben nöbette unutulmuşum.” Sahi, neyin nöbeti bu? Başkalarının hayallerinin nöbeti, beklentilerinin nöbeti, saplantılarının nöbeti, uslu çocuk rolünün nöbeti…
İnsan ne zaman rol yaptığını bilir ve bu durum yaşanmamış bir hayatın pişmanlığıyla öfke birikimine sebep olur. Güzel yaşlanmayan insanların aksi ve öfkeli oluşları genelde bu yüzdendir. Rol yapmanın karşısına doğallığı öneriyorum. Doğal olan yani samimi ve sahici olan, yani eksik ve kusurlu olduğunu bilmek ancak buna rağmen kendi adına karar almaktan vazgeçmemek, alınan kararların sorumluluğunu üstlenebilmek, kötü ve yanlış giden şeylerden vazgeçebilmek, yeni hikâyelere başlamaktan çekinmemek. Rol yapan insan genellikle kendisi için kötü ve yanlış olan şeyleri bir ömür sırtında taşır, bazen bu yükün altında yorulur ve
mırıldanmaya başlar.Toplum onun bu mırıltısına homurdanır, onu kınar, uslu durmazsa aşağılar ve kendisinden beklenen uslu çocuk rolüne devam etmesini ister. İnsan bazen de kendisine, alışkanlıklarına meydan okuyamaz ve o yükü kendi rızasıymış gibi taşır. Tüm bunlar derin kırılmalara sebep olur ve insan kendisinden vazgeçer.Sadece başkalarını memnun etmek için ve alışkanlıklarına güç yettiremediği için rolünü bazen bile isteye bazen de çaresizce devam ettirir. Pişmanlık mı, bundan daha büyük sebep ne olabilir?
İyi bir yaşam için kendi adımıza karar ve sorumluluk almayı öneriyorum. Yaşamak nikâh akdi gibidir: Hiç kimsenin baskısı altında kalmadan, kendi hür irademizle, iyi günde kötü günde, hastalıkta sağlıkta kendi adımıza karar ve sorumluluk almaktır. Hiç kimse bir başkasının yarım kalmışlığını kendi hayatını feda ederek tamamlamak zorunda değildir. Tüm hayatlar eşsiz ve biriciktir ve bir defa yaşanacaktır, değerini de zamanın geri döndürülemezliğinden alır. Biz doğar doğmaz kendimizden ayrı düşeriz ve tüm hayat esasında kendimize varıp varamadığımızın hikâyesidir. İnsan hayatı için geç yoktur, pişmanlıkla geçen bir ömrün son
demlerinde dahi kendisini bulmak için umut vardır.Bazen bir anlık bir aydınlanma bir ömür süren pişmanlığı telafi edebilir. İnsan “Tüm bunlar bu tek ve biricik an içinmiş, kendimi kendi içimde perdesiz görebiliyorum.” diyebilme umuduyla yaşamalıdır.
*
– SEMİH GEÇEN
