Şair ve ozan Tayyip Atmaca kardeşimin adını uzun yıllardır duyarım. En çok da yılmadan usanmadan özel ve yüksek emek vererek bizlere de ulaştırdığı ‘Hece Taşları Kültür ve Sanat’ dergisinden.
Her şey kısmete, nasibe tabi denir ya bizlerin yüz yüze tanışıklığı da ortak meraklarımızla kesişti. Bu kesişme Kırgızistan’ın Bişkek şehrinde (Nisan 2025) mümkün oldu. İhmal edilmiş kardeşliğe dair bir yakınlığın, mecbura indirgenmiş uzaklığından söz ettik bir hafta boyunca. Kültürel illerimizi, uzakta kalmış yakınımızı mekânlarıyla birlikte gezme, görme fırsatı bulduk. Uzak geçmişimize ait saf yakınlıklarımızla adeta hemhal olduk da diyebilirim. Bölgede yaşayan bizler gibi dil birliği, alfabe birliği hususlarında ortak derdi olan, şair ve yazarlarla bir araya gelmeye çalıştık. Özellikle Çin’in bu yüzü olan Tanrı Dağları Milli Parkı’ndan, Cengiz Aytmatov Müzesine varıncaya kadar, özlemini duyduğumuz birçok mekânı ziyaret etme fırsatı bulduk.
Bütün gezi boyunca vakit geçirmekten haz aldığım Tayyip Atmaca’yla daha bir muhabbet içerisinde, tanış olma fırsatına kavuştuk. Muhayyilemde verdiğim yerin kıymeti ve muhabbetini hissettim desem yeridir. Şiirle düşünen ve şiirle yaşayan, Anadolu irfanına sahip ağır ve engin yürekli bir dost daha kazandık kanaati edindim.
Türkiye’ye döndükten sonra da muhabbetimiz devam etti. Adana’ya yaptığı bir dost ziyaretine – eksik olmasın – bizleri de davet etti. Kıymetli misafirimizle Anadolu Eğitim Kültür ve Bilim Vakfında buluştuk. Kıymetli kardeşim şair ve ozan Tayyip Atmaca, dosta eli boş varılmaz anlayışı içerisinde gereğini yapmış olmakla yetinmemiş ki yanında getirerek içinde yürek sancısı ve göz nuru barındıran kitaplarıyla da buluşturdu bizleri. Tanış olmanın muhabbeti o güne de yansıdı. Vakıfta kıymetli kardeşimiz yazar, şair Mustafa Ökkeş Evren’in dostane sunumlarının tadına vardık. Bütün zamanlarda insan olma süreci elbette önemli ancak günümüzde insan kalma süreci bu önemi de aştı denilebilir. Bu gerçekle daha yakından bir sofranın açıldığını, bu sofraya eklemlenmenin gönüllü bir gereklilik olduğunu fark ettik.
Her şey mevsiminde tamamına erermiş, biz de âmânı zamana katıp yaz boyunca şahsımıza armağan verilen kitaplarla olan muhabbetimizi büyütmeye çalıştık. Hamdolsun biraz daha ferahladık, zenginleştik diyebiliriz. Nihayetinde gerek düz yazı gerekse şiir üzerine özellikle halk edebiyatı, âşık edebiyatı ve tasavvufi konulara vakıf, on kitaplık bir külliyatımız daha olmuştu.
Kitap Ağacı yayınlarından değişik zamanlarda yayınlanan; Temize Çekilmez Ömür Defteri, 1993-2025 iki baskı, Döş Defteri 1995-2025 iki baskı, Külüngün Taşlara Çizdiği Nakış 1993-2025 iki baskı
Onikişubat Belediyesi Yayınları: Kalp Şehri 2022-2023 ikinci baskı, Anadolu Ay Yayınları: Sözün İzinde 2021.
Hece Taşları Yayınları: Dokunan Şiirler 2025, Hece Yürüyüşü 2025, Hece Uçuşu, Can Kırıkları, Yanaşık Hece 2025.
Anadolu Çınar Yayınları: Çıktım Erik Dalına 2024
Her bir kitaptan ayrı tatlar aldığımızı, en baskın tadın ise aşka ait olduğunu özellikle vurgulamak isteriz. Kitaplarda gerçek aşka, yaşanmışlığa ya da yakın tanıklığa dair ciddi gönül işi ifadelere rastladık.
Kitapların tamamı için özde söylenmesi gereken husus, geçmişle bugün arasında kurulan değerlere has arınmış kültür sosyolojisinin benimsenmiş olmasıdır.
Detayda gördüğümüz ise kadim kültüre has işlevselliğin artırılması ve korunması çabalarının yerinde bir farkındalıkla eserlerde işlenmesidir. Başka bir deyişle hakikatle olan bağa dair samimi muhabbetin zamana karşı geliştirilecek dayanıklılığa sunulan katkısıdır. Bilhassa toplumsal inşaya dönük halk dili vasıtasıyla vazgeçilemez, ertelenemez olanlara çekilen bir nevi dikkat olarak da düşünülebilir. Kitaplardaki zihinsel ve ruhsal dünya, insanı bütünüyle kıymetlendirmektedir. Ayrıca insanı evrensel bilginin temeli olan iyilik, doğruluk ve güzelliğe dair değerlerle inşa etmektedir. Dolayısıyla şiirler, halk şiirinin temeldeki amacını daha bir derinleştiren kapsamlı düşünce yapısı ve anlayışlara dair söz dağarıyla hem hal olmuş, rafine bir birikimin adeta sözcülüğüne adanmış gibidir.
Düzyazılarda da Anadolu irfanına has derinlik ve genişlik anlayışı hâkimdir. Yer yer tespitler, yer yer kadim nasihatler ve ironilerle etkinleşen kapsayıcılık, her daim ön plandadır. Onun eserleri için günümüz ‘modern edebiyat’ dünyasının kusurlarına özgü, ihmal sınırlarını da aşan kopuşlar, savrulmalar ve moda söylemlerin dışında kendine has bir karakter çizgisine sahip olduğu söylenebililir. Doğal olarak popülizm ve nicelik hevesine yenik düşmüş, sığ ve kolaycılığa kaçan, güncellikle sorunlu eserlerdir. Tayyip Atmaca kardeşim, bu bağlamda kadim insani kültürlerle çelişen hususlara yer vermekle kalmamış, aynı zamanda olabildiğince gönülden ciddi bir dikkat de çekmiştir.
Düz yazı ve şiirde ortak payda kültürel değerlerin temel olarak değerlendirilmesidir. Kendine has üslubu ile halk şiirinin pek çok formunu ele alan, yer yer de modern şiirle ilişki kuran Tayyip Atmaca için, derinlikli bir tasavvuf şairi ve halk ozanı demek daha doğrudur bizler için.
Şiirlerini ağırlıklı olarak Anadolu kültürü üzerine temellendirmiştir. Yine aynı kültüre has deyişleri ve kalıpları da eserlerinde kullanmayı özellikle tercih etmiş görünmektedir. Bilhassa bir dönemin moda söylemi olan küçümseyici düşüncelerden ‘Folklor şiire düşmandır.’ tezini haklı olarak tersine çevirmiş, hakkın iadesine dair gerekliliğin ise adeta altını çizmiştir. Çünkü şiirde halk kültüründen yararlanma konusu hiçbir sebeple ihmale gelemez. Zira Tayyip Atmaca şiir ve türkünün hareket halinde (göçer) olan toplumlara ait kültür ürünü olduğunun farkındadır. Bu külliyata dair toplum sosyolojisi, sosyal hayata dair ahlak bilgisi, temel kapsamı oluşturduğundan, söz konusu kültürlere has yansımalar, haklı olarak eserlere ayrıcalıklı bir önem kazandırmıştır. Şüphesiz bu farkındalık da sözü edilen halk bilimi (folklor) aracılığıyla nesillere aktarılır. Bu çaba sağlam bir kültürel inşa süreciyle birlikte, geleceği şekillendiren ve öngörüyü geliştiren niteliklere sahiptir.
Şair-ozan Tayyip Atmaca, dil hususunda içinden geldiği toplumsal kültüre ait geleneği içselleştirdiği kadar önemsemiştir de. Mevcut dil kalıplarından yararlanma hususu, özel ve özgün duruşu, tam da bu çabanın karşılığıdır. Dolaylı anlatımlardan çok, duru ve net bir dil kullandığından her kesimin anlayacağı ve kendini bulacağı muhabbet edasında bir söylem biçimine sahiptir. Bu bağlamda Yunus Emre’nin Çıktım Erik Dalına şiirine yaptığı Tahmis; anlam, üslup ve derinlik konularında adeta başucu şiirim oldu diyebilirim. Malumunuz tahmis; divan-halk şiiri ya da bir gazelin her beytinin önüne, aynı vezin ve anlam bütünlüğü içerisinde üç mısra ilave edilerek oluşturulan beş-yedi bendlik musammatlara verilen addır.
Çünkü şair yaptığının farkında olarak unutulmasa da ihmal edilen bir çalışmayı kitabına taşımış, geleneğin varlığına işaret etmiş, geleneği taşımayı ve aktarmayı gönüllü üstlenmiştir. Önemli bir çalışmanın sürdürülmesine de vesile olduğu için ayrıca takdiri de ziyadesiyle hak etmiştir.
Özetle onun bütün kitaplarında yılların emeğini, çabasını, kapsayıcı öze dair kadim ve arınmış kültürel bağlara adanmışlığı görebiliriz. Sözün gücünü dikkate alan özel bir üslup geliştirmiş, şiir ve yazılarını da bu üslupla harmanlamıştır.
Şüphesiz bir güzelliği anlatmanın yaşatmaktan daha zor olduğunun farkında olarak sözü önemli bir yaşatma durağı saydığım yere getirmek istiyorum. Çünkü baştan bu yana demeye çalıştıklarımın fazlasına sahip Yunus Emre’nin ‘Çıktım Erik Dalına Şiirini Tahmis’ çalışmasının tadımlık bu bölümü, bizlerin söylediklerine yer yer katkı, yer yer de mihmandarlık edeceği gibi ilgililere de muhabbet sunacağı kanaatindeyiz.
“Dilim üste yatırdım ölçtüm biçtim sözümü/Dost yüzüne bakınca gördüm kendi yüzümü/Gözlerimi kapadım bahar bildim güzümü/Çıktım erik dalına, anda yedim üzümü/Bostan ıssı kakıyup der ne yersin kozumu
Yaraladım türkü ile dudağımı kanattım/Yar konuk gelir diye düş evimi donattım/Düğün kurdum kendime hem aklımı oynattım/Kerpiç koydum kazana, poyraz ile kaynattım/Nedir diye sorana, bandım verdim özümü
Gözyaşımla suladım ektiklerim bitmemiş/Uçurduğum Anka’lar Kafdağı’na gitmemiş/Dallarımda ham kalmış meyvelerim yetmemiş/iplik verdim çulhaya, sarıp yumak etmemiş/Becit becit ısmarlar, gelsin alsın bezini
Gül uğruna gönlüme dikenini koklattım/ Sevincimi paylaştım derdime dert eklettim/Ruhumun kapısında kervanları beklettim/Bir serçenin kanadın, kırk kağnıya yüklettim/Kırk çift dahi çekmedi, şöyle kaldı kazını
Kaç kez çıkmak istedim gönlüm ile sefere/Vuruşmayı özledim göğsümü gere gere/Kellesini koltukta götürür bin kefere/Bir sinek bir kartalı salladı vurdu yere/Yalan değil gerçektir, ben de gördüm tozunu” S:11-12
…
Şüphesiz toplumlar kültürel hatıralarından yola çıkarak yönlerini bulurlar, konumlarını belirlerler, hatta korunmalarını sağlarlar. Zamanla arınan bu hatıraların bir nevi kutup yıldızı işlevinde olduğu unutulmamalıdır. Bu bağlamda edindiğimiz bütün kaynaklar tarihe olduğu kadar bizlere de emanettir. Emaneti hak edilen yerde, bilhassa baş üstünde tutmak ve ehline emanet etmek insanlığın asli görevlerdendir. Ayrıca, kıymete haiz bütün eserlerin, gönül kütüphanemizde yerinin bulması elbette bizleri ve toplumu daha bahtiyar kılacaktır.
Tayyip Atmaca, bilhassa edebiyat merkezli dernekler aracılığıyla gerçekleştirdiği genel kültür faaliyetlerine, şiir sunumlarına ve Hece Taşları özelinde yoğunlaştığı dergicilik uğraşısına bugün de devam etmektedir. Halk şiirine has mistik değeri yüksek hatıraları gönüllülük hevesiyle koruyabilmiş değerli bir şair ve halk ozanı olarak edebiyat şehri Kahramanmaraş’ta yaşamaktadır.
Yüce Mevla’dan sağlık ve muhabbetle çalışmalarının devamını temenni etmekteyiz.
*
Adnan Gül
